Wat is er mis met plastic?

Plastic materialen zijn zo geïntegreerd in ons dagelijks leven dat het soms moeilijk is om plasticvrije alternatieven te vinden. Ooit geprezen om zijn duurzame en onverwoestbare eigenschappen, kwam plastic terug in onze ecosystemen als een boemerang.

Plasticvervuiling is overal: in de diepste oceanen, in de bodem, bij dieren en op afgelegen plekken zoals Antarctica en de Mount Everest!

Maar naast de zichtbare gevolgen van weggegooide producten, zijn er nog een aantal andere problemen die verband houden met plastic.

Laten we er eens wat uitgebreider op ingaan.

Afval in de Himalaya.
Foto door Sylwia Bartyzel op Niet meer spatten

1. Microplastic

Microplastics zijn kleine plastic deeltjes kleiner dan 5 mm in diameter waarvan de bronnen divers kunnen zijn, van synthetische vezels, plastic verpakkingen tot banden. Omdat deze fragmenten zo klein zijn, kunnen ze gemakkelijk in het milieu circuleren en ons lichaam binnendringen.

Een recent onderzoek naar de plasticvervuiling in het Arctische zeewater ontdekte microplasticvezels in 99% van de monsters, waarvan het merendeel waarschijnlijk afkomstig is van het wassen van kleding in Europa en Noord-Amerika (meer dan 70% polyester). Wat nog deprimerender is, is dat de monsters werden genomen op een diepte van 3-8 meter in het gebied waar het meeste zeeleven zich voedt. Als we uitgaan van het cijfer van 11 kg weggegooide kleding per persoon in de EU (2/3 van de synthetische vezels), zijn de resultaten niet verrassend.

Microplasticdeeltjes werden aangetroffen in atmosferisch stof, voornamelijk als deeltjes van banden en gebroken plastic afval. Eenmaal in de atmosfeer geblazen, kunnen deeltjes daar een week blijven en over de hele wereld worden weggeblazen. Wat zorgwekkend is, is het feit dat mensen gemakkelijk plasticfragmenten kunnen inademen en gezondheidsrisico's vormen. Bovendien is er geen plek meer die veilig is voor microplasticvervuiling.

Microplastic is ook een veelvoorkomend ingrediënt van persoonlijke cosmetische producten in tandpasta, douchegels, shampoos en make-up. Ze omvatten, maar zijn niet beperkt tot, polyethyleen (PE), polypropyleen (PP), polymethylmethacrylaat (PMMA), nylon (PA), polyurethaan en acrylaatcopolymeer. De functie van plastic ingrediënten in cosmetische producten varieert van viscositeitsregelaars, emulgatoren, huidexfolianten, zonnefilters en vele anderen. Ongeveer 1500 ton microplastics uit persoonlijke verzorgingsproducten komt jaarlijks in de oceanen terecht.

En bedenk eens hoeveel plastic verpakkingen er van cosmetische producten worden geproduceerd en weggegooid? Wereldwijd worden er jaarlijks ongeveer 120 miljard eenheden aan cosmetische verpakkingen geproduceerd!

Flessenwater en andere plastic verpakkingen scheiden kleine plasticdeeltjes af in het water. Microplastic wordt aangetroffen in grondwater, kraanwater, aarde , menselijk lichaam en ontlasting , zeedieren en zelfs bijen .

Microplastic lijkt de meest voorkomende smaakmaker te zijn!

2. Klimaatverandering

Het grootste deel van het nieuwe plastic wordt geproduceerd uit fossiele brandstoffen, wat het een van de bijdragers aan klimaatverandering maakt. De productie van één ton plastic genereert tot 2,5 ton koolstofdioxide.

Foto door Chris LeBoutillier op Unsplash

Met de huidige productiesnelheid wordt geschat dat de uitstoot van broeikasgassen (BKG) door plastic in 2050 1,34 miljard ton per jaar kan bedragen.
Op dit moment is het is verantwoordelijk voor ongeveer 400 miljoen ton broeikasgasemissies per jaar wereldwijd.
En elke fase in de levenscyclus van plastic heeft een aanzienlijke CO2-voetafdruk, van winning en productie tot afvalbeheer.
Zelfs  plastic afval in het milieu geeft de broeikasgassen methaan en ethyleen vrij wanneer het in aanraking komt met zonlicht.

3. Overproductie

We worden geconfronteerd met de overproductie van plastic die elk jaar exponentieel groeit. De plasticproductie in de jaren 50 was 2 miljoen ton. In 2019 is dit uitgebreid naar 368 miljard ton!

2.000.000 ton in 1950

368.000.000.000 ton in 2019

Kijk eens hoeveel nullen we hebben toegevoegd? En meer dan de helft daarvan is geproduceerd in de laatste 20 jaar!

Foto door Jasmin Sessler op Unsplash

4. Lage recyclingpercentages

Kunnen we het plastic recyclen, de cirkel sluiten en is het probleem opgelost?

Nee, echt niet!

Van alle geproduceerde hoeveelheden plastic is slechts 9% gerecycled en bijna 80% belandt op de vuilstort of in het milieu. Stel je eens de omvang van de plasticvervuiling op aarde voor!

Waarom recyclen we niet meer?

Er zijn meerdere redenen.

De eerste is dat de prijs van nieuw plastic veel lager is door de daling van de olieprijs dan die van gerecycled plastic, en de goedkopere optie wint. De vraag naar gerecycled plastic is onbeduidend.

Ten tweede is het recyclen van plastic een ingewikkelder proces dan bijvoorbeeld het recyclen van metalen.

Er zijn zeven veelgebruikte soorten kunststoffen:

1) Polyethyleentereftalaat (PET of PETE)

2) Hogedichtheidspolyethyleen (HDPE)

3) Polyvinylchloride (PVC of Vinyl)

4) Lagedichtheidspolyethyleen (LDPE)

5) Polypropyleen (PP)

6) Polystyreen (PS of piepschuim)

7) Anders.

Vijf van de zeven soorten plastic gaan bij recycling achteruit in kwaliteit (downcyclen) en bovendien is het recyclen ervan met de huidige methoden duur.

Verschillende soorten plastic (polyvinylchloride, lagedichtheidspolyethyleen, polypropyleen, polystyreen en polycarbonaten) bevatten gifstoffen, kankerverwekkende stoffen en andere vervuilende stoffen, waardoor ze nog moeilijker te hergebruiken zijn.

Bovendien moet plastic vóór het recyclingproces op soort worden gesorteerd, wat niet altijd een gemakkelijke taak is.

5. Probleemverschuiving en milieuonrechtvaardigheid

Plastic veroorzaakt niet alleen milieuproblemen, het ondersteunt ook sociale onrechtvaardigheid en brengt bepaalde gezondheidsrisico's met zich mee, met name voor de meest kwetsbare delen van de samenleving over de hele wereld. Een recente studie van UNEP behandelt de impact van plasticvervuiling op milieurechtvaardigheid, een onderwerp dat niet breed wordt besproken in de discussie over dit probleem.

Van plasticproductie, oliewinning en raffinaderijen tot recycling en verbranding, faciliteiten worden vaak gebouwd in regio's met een lager economisch inkomen of minderheidsgroepen, waardoor de kwaliteit van leven in de omliggende gemeenschappen afneemt. Die faciliteiten stoten giftige, kankerverwekkende chemicaliën en luchtvervuiling uit, wat direct van invloed is op de gezondheid van de mensen die in de buurt wonen.
We herinneren ons allemaal de film Erin Brockovich , gebaseerd op een waargebeurd verhaal over waterverontreiniging door het aardgaspompstation. Er zijn wereldwijd talloze gevallen zoals deze, vooral in de ontwikkelingslanden waar lokale gemeenschappen worden getroffen door de vervuiling van vaak ongereguleerde of slecht beheerde industrieën.

Landen als China, Zuidoost-Aziatische landen en Turkije worden overspoeld door plastic afval dat wordt geëxporteerd uit westerse landen. Rijke ontwikkelde landen verplaatsen het afvalprobleem door enorme hoeveelheden ongesorteerd afval te exporteren, zelfs illegaal afval , in plaats van het probleem in hun eigen tuin aan te pakken. Het probleem wordt nog ernstiger, omdat de export van plastic afval dat niet bestemd is voor recycling illegaal is, maar plastic wordt vaak illegaal in het milieu gedumpt of in de open lucht verbrand, wat ernstige milieu- en gezondheidsproblemen veroorzaakt.

Foto door Muhammad Numan op Unsplash

95% van het Europese en 70% van het Amerikaanse ingezamelde plastic afval werd geëxporteerd naar China voordat China in 2017 besloot om te stoppen met deze onethische, probleemverschuivende, onhoudbare praktijk en de import van 24 categorieën vast afval te verbieden nadat het overweldigd was door de hoeveelheden afval van over de hele wereld. Dat was echter geen alarmerend teken om het probleem eindelijk bij de bron aan te pakken, aangezien de nieuwe slachtoffers van geëxporteerd afval landen in Zuid-Azië werden met meer dan het dubbele van de hoeveelheid afvalinvoer. In 2019 stuurde Cambodja 83 containers terug naar de VS en Canada omdat ze waren gelabeld als recyclebare goederen, maar vol zaten met plastic afval. Soortgelijke gevallen deden zich ook voor in Indonesië en de Filipijnen.

6. Gezondheidsrisico's

Zoals eerder vermeld, bevat plastic verschillende chemicaliën die een aanzienlijk risico kunnen vormen voor mens en milieu. Er worden meer dan 10 duizend stoffen toegevoegd aan de verschillende soorten plastic, en bijna een kwart daarvan kan schadelijk zijn voor mensen en andere levende organismen.

Bij de winning van olie, raffinage en productie van kunststof komen giftige stoffen vrij, zoals benzeen, vluchtige organische stoffen en styreen. Deze stoffen worden in verband gebracht met kanker, neurologische aandoeningen, reproductieve aandoeningen, ontwikkelingsstoornissen en irritaties.

Plastic producten in gebruik scheiden kleine deeltjes microplastics af, wat kan leiden tot blootstelling aan giftige chemicaliën van additieven . Bovendien hebben microplastics de neiging om zware metalen uit de omgeving te absorberen. Hogere temperaturen verhogen de hoeveelheid plastic die wordt afgescheiden, dus de beste manier is om plastic gebruiksvoorwerpen, met name keukengereedschap, niet bloot te stellen aan hitte. Een ander probleem met microplastics is dat vanwege hun grootte deeltjes het lichaam kunnen binnendringen en zich mogelijk in het weefsel kunnen ophopen.

De effecten van plastic op mensen en dieren zijn nog onbekend, aangezien de huidige gegevens beperkt zijn en er meer onderzoek nodig is. Maar ondanks de kennishiaten zijn de effecten van elk onderdeel van de levenscyclus van plastic op onze gezondheid zeer zorgwekkend.

Wat kun jij doen?

• Gebruik plasticvrije alternatieven! Tegenwoordig zijn er zoveel plastic alternatieven beschikbaar, lokaal en ethisch geproduceerd met een lagere impact op het milieu. Zeep , shampoo bars, tandpasta, deodorants, schoonmaakproducten , kleding...opties zijn talrijk.
• Vermijd het kopen van plastic materialen zoals polyester, nylon en dergelijke, omdat deze bij elke wasbeurt microvezels loslaten. Als u er al een aantal bezit, was ze dan in speciale zakken die de microvezels die in het milieu vrijkomen, verminderen. Denk aan materialen zoals linnen, hennep, Tencel en dergelijke bij het kopen van kleding. Ontdek de wereld van tweedehands- en vintagewinkels.
• Koop geen wegwerpplasticproducten! Herbruikbare flessen, koffiekopjes, boodschappentassen, gezichtsmaskers - moeten we dit nog eens herhalen? Er is geen excuus voor wegwerpplastic, dus wees niet lui.
• Koop in bulk of bezoek boerenmarkten die vaak plasticvrije producten aanbieden! Hoe vervelend is die in plastic verpakte komkommer? Je vindt er groenten, fruit, granen, zuivel, brood, kruiden, cosmetica, schoonmaakproducten en veel geweldige artikelen die klaar zijn voor je herbruikbare verpakking.
• Verwarm uw eten en drinken niet in plastic verpakkingen.
• Leer hoe u plastic afval in uw gemeente op de juiste manier kunt scheiden en afvoeren. Het is belangrijk om de kringloop te sluiten en geen nieuwe hoeveelheden in het milieu te laten vrijkomen. Als de verpakking geen recyclingmarkering heeft, kan deze waarschijnlijk niet worden gerecycled en wordt het alleen maar ingewikkelder om plastic te sorteren.
• Hergebruik! Zelfs als je iets in plastic koopt, gooi het dan niet weg als je een nieuw doel kunt vinden. Je kunt altijd wat kruiden in een plastic bak planten.
• Wees creatief! Maak bijvoorbeeld je eigen eten in plaats van er eentje te kopen die in plastic verpakt is.
• Loop niet langs het afval buiten, raap het op, want het is misschien niet jouw afval, maar het is wel jouw planeet. Het duurt honderden jaren voordat plastic in het milieu is afgebroken.
• Informeer uzelf en de mensen om u heen over het aankaarten van plasticvervuilingsproblemen! Laat door uw acties zien dat het mogelijk is om onnodig plastic in het leven te vermijden.